Waarom productiviteit meer is dan harder werken
Wie over de arbeidsmarkt in Japan leest, krijgt al snel de indruk dat productiviteit vooral iets zegt over de inzet van werknemers. Dat is een te eenvoudige uitleg. Arbeidsproductiviteit gaat in de kern over de verhouding tussen wat de economie voortbrengt en de hoeveelheid arbeid die daarvoor wordt gebruikt. De uitkomst hangt dus niet alleen af van werknemers, maar ook van technologie, organisatie, investeringen, de sectorstructuur en de manier waarop arbeid wordt geregistreerd.
Voor lezers in Nederland en België is dat onderscheid belangrijk. Een economie met veel deeltijdwerk, zelfstandigen of banen in sectoren met lage marktprijzen kan anders uitkomen dan een economie met een vergelijkbare werkgelegenheid maar een andere productiemix. Een productiviteitscijfer is daarom geen directe ranglijst van werkkwaliteit, werkdruk of tevredenheid.
Welke statistiek beantwoordt welke vraag?
De OECD-databronnen over werkgelegenheid en beroepsstatus helpen eerst vaststellen wie er werkt en in welke positie. Daarbij kan het gaan om werknemers, zelfstandigen of andere vormen van beroepsactiviteit. Zulke gegevens beschrijven de samenstelling van de arbeidsmarkt. Ze meten niet automatisch hoeveel economische waarde iedere gewerkte tijdseenheid oplevert.
De tabel over arbeidsproductiviteit per economische activiteit heeft een ander doel. Die maakt het mogelijk om sectoren afzonderlijk te bekijken. Productiviteit in de industrie kan bijvoorbeeld een andere betekenis hebben dan productiviteit in handel, zorg of andere diensten. Een landelijk gemiddelde kan daardoor stijgen of dalen doordat het gewicht van sectoren verandert, zonder dat iedere sector dezelfde ontwikkeling doormaakt.
| Statistiek | Wat de bron vooral laat zien | Wat men er niet rechtstreeks uit kan afleiden |
| Werkgelegenheid naar activiteit en status | Wie werkt en in welke arbeidspositie | De productiviteit per werknemer |
| Werkgelegenheid naar beroepsstatus | De verhouding tussen verschillende werkvormen | De kwaliteit of aantrekkelijkheid van banen |
| Arbeidsproductiviteit per economische activiteit | Verschillen tussen sectoren en activiteiten | Het individuele functioneren van werknemers |
| Werkloosheids- en participatiegegevens | De omvang en deelname van de arbeidsmarkt | De hoeveelheid waarde die per gewerkt uur wordt gecreëerd |
| Gegevens over inkomensongelijkheid | De verdeling van inkomen en verdiensten | De oorzaak van verschillen in productiviteit |
De rol van gewerkte tijd
Een tweede aandachtspunt is de noemer van de berekening. Productiviteit kan worden uitgedrukt per werknemer, maar ook per gewerkt uur. Die twee benaderingen vertellen niet hetzelfde verhaal. Wanneer de gemiddelde arbeidsduur verandert, kan productiviteit per werknemer anders bewegen dan productiviteit per uur.
Ook de registratie van arbeidsuren vraagt om voorzichtigheid. Overwerk, onbetaalde arbeid, meerdere banen en verschillen tussen contractvormen kunnen de vergelijking beïnvloeden. Daarom is het verstandig om bij internationale vergelijkingen altijd te controleren welke definitie wordt gebruikt en welke groepen zijn opgenomen.
Sectoren maken het Japanse beeld begrijpelijker
De OECD-tabel over arbeidsproductiviteit per economische activiteit is vooral nuttig omdat zij het nationale gemiddelde openbreekt. Japan kan een bepaalde algemene ontwikkeling laten zien, terwijl afzonderlijke sectoren uiteenlopende patronen hebben. Een sector met veel kapitaal en technologie kan een heel andere productiviteit hebben dan een arbeidsintensieve dienstensector.
Dat betekent ook dat beleid of bedrijfsbeslissingen die de productiviteit in één sector verhogen, niet automatisch de hele arbeidsmarkt veranderen. Wie Japan met Europese landen vergelijkt, moet daarom niet alleen naar het gemiddelde kijken, maar ook naar de economische activiteiten die in elk land een groot aandeel hebben.
Productiviteit en verdeling zijn verschillende vragen
De gegevens van Our World in Data over ongelijkheid in vermogen, verdiensten en besteedbaar inkomen behandelen een ander onderwerp. Zij kunnen helpen om te onderzoeken hoe economische opbrengsten over huishoudens worden verdeeld. Dat is relevant voor het bredere gesprek over werk en lonen, maar ongelijkheid is niet hetzelfde als arbeidsproductiviteit.
Een hogere productiviteit vertelt op zichzelf niet wie van de extra opbrengst profiteert. Evenmin laat een verdelingsmaatstaf zelfstandig zien waardoor productiviteit verandert. Voor een zorgvuldig artikel moeten beide vragen uit elkaar worden gehouden: hoeveel wordt er geproduceerd met de ingezette arbeid, en hoe worden inkomen en vermogen vervolgens verdeeld?
De juiste leeswijze
Arbeidsproductiviteit in Japan kan dus pas betekenisvol worden besproken wanneer de meetlat duidelijk is. Kijk eerst of de statistiek over personen, banen, uren, sectoren of inkomens gaat. Controleer daarna of de vergelijking betrekking heeft op de hele economie of op afzonderlijke activiteiten. Pas dan kan men beoordelen welke ontwikkeling werkelijk wordt beschreven.
De belangrijkste conclusie is eenvoudig: productiviteit is een economische indicator, geen samenvatting van het hele werkende leven. Voor lezers in verschillende landen biedt juist die terughoudendheid de beste vergelijkingsbasis.
出典
- OECD, *Employment by activities and status (ALFS)*, OECD.SDD.TPS: https://data-explorer.oecd.org/
- OECD, *Employment by professional status (ICSE-93)*, OECD.SDD.TPS: https://data-explorer.oecd.org/
- OECD, *Labour productivity by main economic activity – Regions*, OECD.CFE.EDS: https://data-explorer.oecd.org/
- OECD, *Monthly unemployment rates*, OECD.SDD.TPS: https://data-explorer.oecd.org/
- OECD, *Strictness of employment protection*, OECD.ELS.JAI: https://data-explorer.oecd.org/
- Our World in Data, *Inequality in wealth, earnings, and disposable income*: https://ourworldindata.org/grapher/inequality-in-wealth-earnings-and-disposable-income-us-sweden-and-japan-2000s
- Central Statistics Office Ireland, *Labour Force Participation and Unemployment Rate*: https://data.cso.ie/table/EB014